Skarga powodowa

Gdzie składamy skargę?

Skargę składa się we właściwym trybunale. W tym zakresie strona powodowa ma cztery możliwości:

1/ trybunał miejsca zawarcia ślubu kościelnego

2/ trybunał miejsca zamieszkania strony powodowej

3/ trybunał zamieszkania strony pozwanej

4/ trybunał, na terenie którego znajduje się większość materiału dowodowego.

Wybór każdej z tej opcji musi zostać potwierdzony przez odpowiednie dokumenty, jak np. świadectwo ślubu kościelnego, potwierdzenie zamieszkania strony - jeśli nie ma meldunku to np. umowa najmu mieszkania. Wszystko to jest konieczne nie po to aby utrudnić stronie powodowej złożenie skargi ale aby wykluczyć w przyszłości zarzut (zazwyczaj strony pozwanej), że skoro dany sąd nie miał kompetencji do przyjęcia i rozpatrzenia sprawy to dany wyrok jest nieważny.

 

Dowody w procesie kościelnym

Prawodawca w Kodeksie Prawa Kanonicznego (kan. 1526 §1 KPK ) przypomina, że małżeństwo cieszy się przychylnością prawa i dlatego w przypadku wątpliwości należy orzekać na korzyść małżeństwa czyli jego ważności. Sąd musi opierać się na faktach, wiarygodnych dowodach, nie zaś na domniemaniu. Oznacza to, że to na stronie powodowej spoczywa obowiązek udowodnienia, że małżeństwo zostało zawarte nieważnie.

Zazwyczaj materiał dowodowy w procesie obejmuje:

- zeznania stron / lub tylko jednej strony jeśli strona pozwana nie uczestniczy w procesie

- zeznania świadków, co najmniej 3 osoby, które znały strony przed i po zawarciu małżeństwa; mogą nimi być osoby z rodzin stron ale także znajomi

- dowód z opinii biegłego powoływanego przez sąd

- dowody z dokumentów, np. uzasadnienie wyroku rozwodowego, epikryzy leczenia psychiatrycznego, opinie wydane na wniosek strony z przeprowadzonej psychoterapii, opinie wydane przez Opiniodawczy zespół sądowych specjalistów - OZSS (do 31 grudnia 2015 r. pod nazwą Rodzinny ośrodek diagnostyczno-konsultacyjny, RODK)

 

Opłaty sądowe

Każdy z sądów kościelnych ma własny cennik kosztów procesowych. Zazwyczaj składają się na nie: wpisowe + opłata sądowa + koszt wydania ekspertyzy przez biegłego sądowego (o ile zostanie powołany przez sąd).

Ważne: Dowód z powołania biegłego psychologa jest szczególnie istotny przy sprawach prowadzonych z tytułów określonych normą zawartą w kan. 1095 KPK.

Opłatę sądową uiszcza strona wnosząca skargę bezpośrednio na konto danego sądu.

 

Koszty skorzystania z pomocy adwokata kościelnego

Ustalane są indywidualnie pomiędzy Klientem a Kancelarią. Ich wysokość zależy od stopnia skomplikowania sprawy a także miejsca prowadzenia sprawy. Na życzenie Klienta wystawiana jest faktura.

 

Przyjęcie skargi powodowej

Po złożeniu skargi Ksiądz Oficjał danego sądu podejmuje decyzję o jej przyjęciu, uzupełnieniu braków formalnych lub jej odrzuceniu.

Po przyjęciu skargi sądy wysyła do stron pisemne powiadomienie o przyjęciu skargi i wezwanie do zawiązania sporu. Dodatkowo dla strony pozwanej zostaje dołączony egzemplarz skargi powodowej. Strony są zobowiązane do zawiązania sporu w terminie określonym w powiadomieniu.

Co ważne, strona pozwana ma prawo w odpowiedzi na zawiązanie sporu zgłoszenie dodatkowego tytułu, z jakiego chce aby byłprowadzony proces. Wiąże się to również zazwyczaj z dodatkową opłatą, którą w tej sytuacji wyjątkowo uiszcza nie strona powoda a strona pozwana.

 

Rozpoczęcie postępowania dowodowego

Po zapoznaniu się z odpowiedziami stron na zawiązanie sporu sąd ustala tytuł/tytuły, z których będzie prowadzony proces. O tym również strony zostają powiadomione pisemnie.

Następnie zostaje wydany Dekret rozpoczęcia postępowania dowodowego. Sąd przystępuje do przesłuchania stron, zgłoszonych przez strony świadków. Na tym etapie przeprowadza się również dowód z opinii biegłego.

W pierwszej kolejności zaprzysiężone zeznania składają strony. Zeznania stronyskładają indywidualnie (czyli inaczej niż ma to miejsce w procesie rozwodowym w sądzie cywilnym). Po stronach sąd wzywa na przesłuchanie świadków.

W przesłuchaniu stron, jak i świadków, uczestniczą wyłącznie członkowie Trybunału Kolegialnego, a także adwokaci stron.

Należy pamiętać, że każda zmiana terminu przesłuchania przez stronę / strony czy świadków powoduje przepadek terminu i wydłuża postępowanie sądowe nawet o kolejne pół roku.

Po złożeniu zeznań przez strony i świadków na mocy dekretu sąd powołuje biegłego sądowego. Strony są wzywane na konsultację z biegłym, który następnie sporządza swoją ekspertyzę.

 

Publikacja akt

Po załączeniu opinii biegłego do akt sprawy wydawany jest Dekret publikacji akt – czyli następuje ich odtajnienie. We wskazanym przez sąd okresie strony i adwokaci mają prawo zapoznać się z aktami sprawy.

Na tym etapie postępowania udział profesjonalisty w osobie adwokata strona powinna uznać za obowiązkowy zwłaszcza, że co do zasady tego etapu postępowania nie można już powtórzyć. Jest to bowiem etap, w którym strona ma dostęp do całości akt czyli zeznań stron, świadków, opinii biegłego a także wszystkich pism nadesłanych przez strony do sądu. Analiza i właściwa ocena zebranego materiału dowodowego ma wpływ na dalsze czynności.

Jest to też ten etap, w którym strony mogą prosić o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez np. zgłoszenie nowych świadków czy powołanie drugiego biegłego. Wniosek taki jednak należy odpowiednio uzasadnić i wskazać na jakie okoliczności nowy świadek czy świadkowie będą zeznawać. Natomiast w przypadku zarzutów wobec opinii biegłego należy wskazać konkretne i przede wszystkim merytoryczne argumenty.

Kosz drugiej ekspertyzy sądowo – psychologicznej ponosi ta strona, która o to wnosi.

Jeśli materiał dowodowy zostaje uzupełniony następuje ponowna publikacja akt. Jeśli jednak strony nie zgłaszają uwag do dotychczasowego materiału dowodowego następuje przekazanie akt do Obrońcy Węzła Małżeńskiego.

 

Uwagi przedwzrokowe Obrońcy Węzła Małżeńskiego

Obrońca Węzła Małżeńskiego sporządza uwagi przedwyrokowe(animadversiones), które zostają przesłane do stron z prośbą o ustosunkowanie się do zawartych w nich argumentów. Ten etap uznaje się za najważniejszy – zaraz po sporządzeniu skargi i publikacji akt –gdyż w oparciu o cały materiał dowodowy strona powinna zawrzeć argumenty przemawiające za nieważnością małżeństwa, a tym samym odeprzeć argumentację Obrońcy Węzła Małżeńskiego. Odpowiedź strony lub stron na uwagi jest szczegółowo analizowana przez samego Obrońcę Węzła Małżeńskiego jak i Trybunał Kolegialny powołany do wydania wyroku w danej sprawie.

 

Wyrok

W dalszej kolejności następuje etap wyrokowaniazakończony wydaniem wyroku.

Wyrok może być pozytywny, czyli stwierdzający nieważność małżeństwa lub negatywny, czyli uznający, że dane małżeństwo zostało ważnie zawarte.

Od reformy Papieża Franciszka wyrok I instancji staje się wyrokiem ostatecznym o ile nie zostanie złożona apelacja.

Jeśli wyrok jest pozytywny i żadna ze stron, jak również obrońca węzła małżeńskiego, nie zgłosi w przewidzianym terminie apelacji, wyrok I instancji staje się wykonalny – wydawany jest Dekret wykonawczy, o czym strony zostaną pisemnie powiadomione. O wykonalności wyroku sąd powiadamia również parafię miejsca zamieszkania stron z prośbą o dokonanie odpowiednich adnotacji o tym fakcie w księgach parafialnych.

 

Klauzula

Dodawana w wyroku pozytywnym, czyli stwierdzającym nieważność danego małżeństwa. Zazwyczaj ma brzmienie:

„Ponieważ prawo kanoniczne osobie, po stronie której orzeczono przyczynę nieważnego zawarcia małżeństwa, nie pozwala na zawarcie nowego małżeństwa bez stwierdzenia, że przyczyna ta już nie istnieje, postanawia się, że dana strona i/lub strony nie może zawrzeć na forum kościelnym nowego związku małżeńskiego bez zgody właściwego Ordynariusza, który przed jej wydaniem zasięgnie opinii biegłego sądowego.”

 

Co to oznacza w praktyce?

Po pierwsze, zazwyczaj nie przekreśla możliwości zawarcia sakramentu małżeństwa. Zdarzają się jednak przypadki, w których klauzuli nie da się zdjąć, gdyż przyczyny jej nałożenia nadal są obecne.

Z tego względu nie można procedury jej zdjęcia sprowadzać do zwyklej formalności. Warto więc skorzystać z pomocy adwokata kościelnego, który otoczy opieką prawną stronę ubiegającą się o zdjęcie klauzuli.

Po drugie, aby „zdjąć” klauzulę strona musi skierować prośbę do Kurii Biskupiej, która następnie zwróci się do sądu kościelnego aby ten powołał biegłego psychologa. W dalszej kolejności sąd skontaktuje się ze stroną aby umówić spotkanie z biegłym,który po konsultacji ze stroną wyda opinię z odpowiednią rekomendacją. Opinia ta jest przesyłana do Kurii.

Spotkanie z biegłym nie jest zwykłą rozmową – to profesjonalna konsultacja sądowo – psychologiczna na podstawie, której Ordynariusz miejsca zdejmuje lub nie klauzulę. W tym ostatnim przypadku zamykastronie proszącej drogę do zawarcia małżeństwa sakramentalnego.

 

Apelacja od wyroku

Zgodnie z kan. 1628 KPK każda strona, która czuje się pokrzywdzona wyrokiem może wnieść apelację za pośrednictwem trybunału I instancji do sądu II instancji, którym jest np. właściwy sąd kościelny w Polsce lub Trybunał Roty Rzymskiej. Należy to uczynić w ciągu 15 dni od zapoznania się z niniejszym wyrokiem.

 

Ważne: Prawo do apelacji przysługuje również Obrońcy Węzła Małżeńskiego nawet jeśli strony zgadzają się z wyrokiem.

 

Apelacja ma dwa etapy:

1/ zgłoszenie apelacji do trybunału, który wydał wyrok w I instancji

2/ uzasadnienie apelacji przesyłane bezpośrednio do trybunału apelacyjnego

Koszty sądowe apelacji ponosi strona, która o to wnosi.